Grip op geld tijdens de coronacrisis (copy)

onderwijs

Foto: Stichting ABC

 

25 jaar ervaringsdeskundigheid in de strijd tegen laaggeletterdheid       

Stichting ABC

Taalambassadeur Jos Niels schreef een boek over zijn eigen leven

Stichting ABC is een belangenbehartigingsorganisatie voor en door laaggeletterden met Nederlands als eerste taal (NT1). Dit jaar wordt het 25-jarig bestaan gevierd. Thomas Bersee sprak met Jos Niels, ervaringsdeskundige, taalambassadeur en bestuurslid. 

DOOR Thomas Bersee 

Deel dit verhaal

Stichting ABC is een belangenbehartigingsorganisatie vóór en dóór laaggeletterden die vroeger als kind in Nederland basisonderwijs hebben gevolgd. In elke provincie is er een afdeling. In totaal zijn er 150 ervaringsdeskundigen en 30 vrijwillige ondersteuners. Alleen voor het secretariaat is er een betaalde medewerker. Het algemeen bestuur bestaat deels uit taalambassadeurs en deels uit mensen met een beroepsachtergrond in het sociaal domein [1]. Jos Niels (72) is twintig jaar taalambassadeur en sinds vijftien jaar bestuurslid bij Stichting ABC. 

Jarenlang verbloemen 

Jos Niels kreeg als kind een ongeluk aan zijn oog waardoor hij veel school miste. Zijn leraar deed er niet moeilijk over dat hij achterbleef met taal, want stratenmakers moesten er toch ook zijn. Jos ging naar de lagere tuinbouwschool, lezen en schrijven hoefden niet, want het was vooral praktijkonderwijs. Voor de banen die hij wilde, moest hij wel kunnen lezen en schrijven, en daarom begon hij maar voor zichzelf. Hij zette een kwekerij op en opende vervolgens een aantal bloemenwinkels. Op een gegeven moment had hij zelfs 35 mensen in dienst. Zijn vrouw deed de administratie. 

Voor de rest van de wereld kon hij door trucs en smoesjes jarenlang verbloemen dat hij niet kon lezen en schrijven, zelfs voor zijn eigen kinderen probeerde hij het verborgen te houden. Jos: ‘Ik had hen vroeger zo graag willen voorlezen en helpen met hun huiswerk. Ik herinner me nog dat ik mijn zoontje voor het slapen gaan een keer probeerde voor te lezen. Ik bedacht zelf een verhaal rond het boek, tot hij zei: “Pap, dat staat er helemaal niet.” Ik heb op de trap zitten huilen omdat ik niet bij machte was om een goede vader te zijn.’ 

Na 50 jaar huwelijk eerste liefdesbrief

Toen de computer zijn bedrijf binnenkwam, kon hij er echt niet meer omheen. In het plaatselijke advertentieblad zag hij een oproep voor een cursus ‘Beter leren lezen en schrijven’, met een telefoonnummer. Hij belde en binnen en week had hij een intakegesprek met een ‘lieve begrijpende mevrouw’ van het roc. Een cursus waarin het gebruik van de computer gecombineerd werd met taal, was precies iets voor hem. Met buikpijn ging hij naar de eerste les, hij wilde alweer omdraaien, maar toen kwam net zijn docente aanlopen. Ze herkende hem en zorgde dat hij zich welkom voelde. Tot zijn verrassing bleek hij niet de enige die moeite had met lezen en schrijven. 

 

‘Binnen een paar jaar kon ik de ondertiteling van films lezen en deed de computer zo’n beetje wat ik wilde.’

Nog altijd is Jos trots dat hij op zijn vijftigste de drempel nam om weer terug naar school te gaan. ‘Ik had nooit verwacht dat de cursus zoveel voor me zou veranderen. Mijn wereld werd ineens zoveel groter. Binnen een paar jaar kon ik de ondertiteling van films lezen, deed de computer zo’n beetje wat ik wilde en kon ik zelfstandig met de trein reizen.’ Het lukte hem ook om zijn kleinkinderen voor te lezen, en misschien wel het allerbelangrijkste van al: afgelopen jaar waren Jos en zijn vrouw Anne 50 jaar getrouwd. Voor die gelegenheid schreef hij aan haar zijn eerste liefdesbrief. 

Anderen helpen met je verhaal

De roc-docent vroeg Jos na verloop van tijd of hij zijn verhaal zou willen delen met een journalist van de Gelderlander. Het interview met foto besloeg bijna een hele pagina. Op slag was Jos in Lingewaard wereldberoemd als iemand die de durf had om er voor uit te komen dat hij moeite had met lezen en schrijven en daaraan iets wilde doen. Zijn voorbeeld leverde het roc heel wat nieuwe aanmeldingen op. Jos: ‘Wat is mooier dan door het vertellen van jouw eigen verhaal anderen te helpen om de drempel te nemen naar een cursus. Dat was mijn motivatie om taalambassadeur te worden en actief te worden voor de Stichting ABC.’ Inmiddels heeft Jos zijn verhaal talloze keren verteld, aan prinses Laurentien, aan ministers, aan provinciale en gemeentelijke bestuurders, aan beleidsambtenaren, directeuren en professionals in het sociaal domein, aan werkgevers en werknemers, en aan studenten en scholieren. Hij schreef zelfs een boek over zijn leven, hij was op radio en tv, en op YouTube is zijn filmpje al meer dan 13.000 keer bekeken [2]. 

Jammer genoeg waren er afgelopen jaar door de coronacrisis vrijwel geen fysieke optredens van de taalambassadeurs. Jos: ‘Zodra het weer mogelijk is gaan we de wijken in, naar de scholen en de sportclubs. Laaggeletterdheid is echt niet alleen iets van ouderen, want uit onderzoek blijkt dat het onder jongeren schrikbarend toeneemt. Wij willen de jeugd voorlichting geven dat taal belangrijk is voor de opleiding die je kiest en voor de baan die je zou willen. Om je eigen talenten te ontwikkelen en om een zelfstandig bestaan op te bouwen.’  

Het recht op leren lezen en schrijven 

Stichting ABC werd eind jaren negentig van de vorige eeuw opgericht. In die periode was de volwasseneneducatie als publieksvoorziening belegd bij de roc’s, maar werd die afgebroken door bezuinigingen, marktwerking en bestuurlijke decentralisatie. Het NT2-onderwijs kreeg voorrang, vanwege de alsmaar grotere toeloop van inburgeraars en nieuwkomers. Het NT1-onderwijs belandde in een dramatische neergang die nog steeds niet is gestuit [3]. ‘Leren lezen en schrijven, is een recht voor iedereen’, werd het motto van Stichting ABC. Vooral dankzij prinses Laurentien en haar Stichting Lezen & Schrijven kwam er vanaf begin deze eeuw veel aandacht voor laaggeletterdheid. Vanuit het ministerie van OCW werd het meerjarige landelijke actieprogramma Tel mee met Taal opgezet, de subsidiemogelijkheden werden verruimd en allerlei nieuwe initiatieven gingen van start [4]. Vroeger hadden alleen de roc’s een zogeheten NT1-aanbod, maar de afgelopen jaren zijn daar ook private onderwijsaanbieders, volksuniversiteiten, taalhuizen, bibliotheken en vrijwilligersorganisaties bijgekomen. Dat zoveel partijen nu actief zijn, acht Jos een goede zaak, maar het aanbod is versnipperd, het verschilt per gemeente en niemand heeft nog het overzicht. Zorgen zijn er ook over de kwaliteit.  

Volgens de Sociaal-Economische Raad moet het budget minstens verdubbeld worden.

De NT1-doelgroep is divers en moeilijk te bereiken. Het gaat vaak om mensen die het niet altijd even gemakkelijk hebben. Er kan van alles spelen wat het leren in de weg staat. Schaamte, gebrek aan zelfvertrouwen, faalangst, negatieve schoolervaringen, dyslexie, een mindere gezondheid, fysieke beperkingen, een verleden in de jeugdzorg, ggz-problematiek, een stressvolle thuissituatie, zwaar en onregelmatig werk, schulden en armoede, om maar eens wat te noemen. Met alleen taalvrijwilligers een paar dagdelen training kom je er niet. Voor goed onderwijs, inclusief de werving en de toeleiding van deelnemers, is er de specifieke deskundigheid nodig van gekwalificeerde NT1-docenten. Dit is iets, aldus Jos, dat we als Stichting ABC voortdurend naar voren brengen. 

Leren met plezier

Bij het NT1-onderwijs worden taal, rekenen en digitale basisvaardigheden zoveel mogelijk ingebed in realistische praktijksituaties. Wat je als werknemer dagelijks tegenkomt op de werkvloer, wat je als ouder nodig hebt voor de opvoeding van je kinderen, en wat van je verwacht wordt als burger bij het omgaan met de e-overheid. De directe toepasbaarheid van het geleerde staat voorop en dit verhoogt de leermotivatie. ‘Vandaag geleerd, morgen toegepast’ is daarom het devies. Elke volwassene heeft evenwel zijn eigen verhaal, zijn eigen bagage, zijn eigen levenssituatie, zijn eigen mogelijkheden en beperkingen, en zijn eigen leerwensen. Dit vereist maatwerk, een persoonlijke benadering en goede begeleiding. 

Jaarlijks is er vanuit de Wet Educatie en Beroepsonderwijs (WEB-gelden) voor de gemeenten ongeveer 60 miljoen euro beschikbaar voor de volwasseneneducatie. Volgens de Sociaal-Economische Raad (SER) onder voorzitterschap van Mariëtte Hamer zou het budget minstens verdubbeld moeten worden [5]. Jos beklemtoont dat het bij het NT1-onderwijs vooral behoort te gaan om ‘leren met plezier’ en niet om kinderlijke betutteling van ‘je moet dit en je moet dat’, want dan haken mensen meteen af. Het dient afgestemd te zijn op wat mensen wél kunnen, en niet op wat ze niet kunnen. Daarbij draait het vooral om het opbouwen van zelfvertrouwen en de smaak van leren te pakken te krijgen. Jos is daarom voorstander van de zogeheten camouflage-aanpak. Het onderwijs in basisvaardigheden wordt daarbij laagdrempelig en aantrekkelijk gemaakt door het te integreren met koken, kleding maken, tuinieren, EHBO, Engels of een andere vreemde taal voor op vakantie, kunst, bewegen, vrijwilligerswerk, mantelzorg of klussen in huis. Op die manier sluit het onderwijs direct aan op de persoonlijke interesses van de deelnemers en tegelijk kunnen zij laten zien waarin ze wél goed zijn. 

Eenvoudige taal

Stichting ABC ijvert voor het gebruik van eenvoudige taal. Het gaat om brieven, formulieren, informatiefolders en websites van de gemeentes en andere instanties. Tegenwoordig zijn er overal communicatieadviseurs werkzaam, maar de communicatie is er vaak niet begrijpelijker door geworden. Jos: ‘Lange zinnen en dure woorden die voor gestudeerde mensen misschien heel normaal zijn, zijn voor ons laaggeletterden niet normaal. In Nederland zijn er 2,5 miljoen laaggeletterde volwassenen, en als je wilt dat iedereen je begrijpt, dan moet je natuurlijk wel brieven schrijven die ook wij kunnen lezen. Het B1-taalniveau is wat wij willen.’ [6] Organisaties kunnen de hulp inroepen van een ABC-testpanel om teksten beter leesbaar te maken. Pharos maakt daarvan dankbaar gebruik, voor begrijpelijke voorlichting in de zorg [7]. In deze coronatijd werd nog eens extra duidelijk hoe hard dat nodig is. Onder laaggeletterden zou veel angst en stress zijn om informatie te missen en het verkeerde te doen. Veelgebruikte woorden als pandemie, groepsimmuniteit, vaccinatiegraad, intelligente lockdown, social distancing, quarantaine, zelfisolatie, incubatietijd, reproductiegetal, risicogroepen, spreading event, aerogene transmissie, fieldlab en PCR-test, zijn daarom door de taalambassadeurs in een verklarende woordenlijst van begrijpelijke taal gezet. Een voorbeeld van hoe het niet moet, was de vaccinatie-uitnodiging van het RIVM. Deze was gesteld in een dubbelzijdige brief met 5 bijlagen. Veel laaggeletterden konden er geen wijs uit en moesten de hulp van anderen inroepen om een prikafspraak te maken. Inmiddels heeft het RIVM met behulp van een ABC-testpanel de brief aangepast [8].

Algemene erkenning

Het belangrijkste wat in de afgelopen jaar 25 jaar is bereikt, is volgens Jos de erkenning die Stichting ABC heeft gekregen. Jos: ‘Zelf zei ik steeds dat er te veel óver laaggeletterden, en te weinig mét laaggeletterden werd gesproken. Als taalambassadeurs mochten we wel overal ons verhaal doen, maar we werden ondergewaardeerd. We konden het doen met een cadeaubon, een bloemetje of een flesje wijn, terwijl om ons heen de kring van professionals die een goedbetaalde baan hadden met de bestrijding van laaggeletterdheid, steeds groter werd. Dat voelde nogal scheef. Gelukkig is dat nu rechtgetrokken. Binnen Tel mee met Taal zijn we nu een volwaardige partner geworden en ontvangen we subsidie om onze eigen projecten te financieren. Als taalambassadeurs krijgen we nu een normale vrijwilligersvergoeding.’ Een persoonlijk hoogtepunt voor Jos was dat hij een keer dagvoorzitter mocht zijn van het jaarlijkse congres Tel mee met Taal. ‘De man van het ministerie van OCW die erover ging, Hans Hindriks, zei tegen mij: “Jos, dat kun je best.” Ik vond het doodeng om voor een volle zaal te staan met wel duizend mensen, maar na afloop kwamen heel wat mensen naar mij toe om me te zeggen dat ik het prima had gedaan.’

Prinses Laurentien

De erkenning van Stichting ABC is voor een groot deel te danken aan het jarenlange lobbywerk van de bestuursleden. De huidige voorzitter is Arjan Beune. Hij was persoonlijk assistent van onderwijsminister Marja van Bijsterveldt en daarna adjunct-directeur bij Stichting Lezen & Schrijven. Jos: ‘De aanstelling van Arjan was een gouden greep. Hij heeft kennis van zaken, beschikt over veel managementervaring en heeft een groot netwerk. Hij weet deuren te openen en kent iedereen van hoog tot laag die er voor ons toedoet.’ Natuurlijk moet ook prinses Laurentien worden genoemd, want als iemand heeft bijgedragen aan de erkenning van de taalambassadeurs, dan is zij het wel. Jos: ‘Prinses Laurentien is een grandioze vrouw. Wij als taalambassadeurs hebben een speciale band met haar, want zij betekent veel voor ons. Zij was het die als eerste ons echt zag staan en met ons in gesprek ging. Zij is een groot uithangbord voor onze zaak. Vaak is zij aanwezig op onze landelijke dag. Hopelijk komt zij ook naar onze jubileumconferentie in november, al naar gelang de corona-situatie het toelaat fysiek dan wel digitaal.’

Toekomst

Wie in de toekomst relevant wil zijn, moet innoveren, ook Stichting ABC. In samenwerking met Sardes en Movisie loopt er met subsidie vanuit Tel mee met Taal het meerjarig project ‘Innovatie inzet Ervaringsdeskundigen Laaggeletterdheid bij gemeenten’ [9]. Het doel is om op veertien proefplekken in Nederland de lokale netwerkaanpak van laaggeletterdheid te versterken. Actiepuntenpunten zijn de werving en training van nieuwe taalambassadeurs, voorlichting en taboedoorbreking, het gebruik van eenvoudige taal, en de bevordering van de samenwerking van mensen en instanties die met laaggeletterdheid te maken hebben. Speciale aandacht is er voor het actief betrekken van laaggeletterden bij het gemeentelijke beleid. Zij krijgen daarbij professionele begeleiding en tevens wordt erop gelet dat de inspraak en burgerparticipatie op een begrijpelijke en transparante manier verloopt. De opgedane kennis en de ontwikkelde instrumenten zullen in een toolkit aan de rest van het land beschikbaar worden gesteld. 

‘De strijd tegen de laaggeletterdheid is een strijd van de lange adem.’

Jos: ‘Zoals het er nu uitziet hebben wij als Stichting ABC voor de komende 25 jaar nog voldoende werk. In de samenleving zullen er altijd mensen zijn die achterblijven. Zij hebben onderwijs en hulp nodig om mee te kunnen te komen. Bovendien neemt de laaggeletterdheid onder jongeren toe, dus wat er van boven afgaat komt er van onderen net zo hard weer bij. Hopelijk worden we ooit eens overbodig, maar het is al vaak gezegd: de strijd tegen de laaggeletterdheid is een strijd van de lange adem.’

 

Thomas Bersee is zelfstandig adviseur participatie en volwasseneneducatie.

Noten

[1] Zie voor meer informatie over Stichting ABC en de daaraan gelieerde vereniging: https://st-abc.nl/ 

[2] https://www.youtube.com/watch?v=FU0Wkvr_tlQ

https://www.lezenenschrijven.nl/over-stichting-lezen-en-schrijven/verhalen

[3] Zie voor de neergang van het NT1-onderwijs:  Marga Tubbing en Wim Matthijse (2018). Het recht op leren: ook voor NT1’ers? 40 jaar bestrijding van laaggeletterdheid. Den Haag: Stichting Lezen & Schrijven  https://www.lezenenschrijven.nl/wat-doen-wij/oplossing-voor-je-vraagstuk/het-recht-op-leren-ook-voor-nt1ers

[4] https://www.telmeemettaal.nl/

[5] https://www.ser.nl/nl/actueel/Nieuws/aanpak-laaggeletterdheid

[6] Taalniveau B1 staat voor eenvoudig Nederlands. Zie voor meer informatie: https://www.communicatierijk.nl/vakkennis/rijkswebsites/aanbevolen-richtlijnen/taalniveau-b1

[7] https://www.pharos.nl/nieuws/begrijpelijke-woordenlijst-over-corona-ik-weet-niet-wat-lockdown-betekent/

[8] https://www.bndestem.nl/breda/vaccinatiebrief-is-te-ingewikkeld-vindt-jolanda-mede-dankzij-de-bredase-past-het-rivm-de-tekst-aan~ad77aafa/

[9] Zie voor meer informatie over het gezamenlijke project ‘Innovatie inzet Ervaringsdeskundigen Laaggeletterdheid bij gemeenten’ van Sardes, Movisie en Stichting ABC: https://st-abc.nl/over-ons/diensten-abc/belangenbehartigen/project-ervaringsdeskundigen/

WAARDERING EN FELICITATIES VOOR STICHTING ABC


Samenwerken met een open vizier 

 “Van harte gefeliciteerd met deze belangrijke mijlpaal. Al 25 jaar komen jullie geweldig op voor de belangen van laaggeletterden. Door ervaringsdeskundigen op verschillende manieren in te zetten maken jullie Nederland bewust van het probleem van laaggeletterdheid. Via de testpanels helpen jullie organisaties duidelijker te communiceren, zodat iedereen brieven, formulieren en andere informatie beter kan begrijpen. En natuurlijk helpen jullie als ervaringsdeskundigen om anderen over de streep te trekken om weer te gaan leren. Dat doen jullie op een hele inspirerende en respectvolle manier.”

Geke van Velzen, directeur Stichting Lezen & Schrijven


Onmisbaar voor begrijpelijk voorlichting  

“Gefeliciteerd met jullie jubileum! Een gesprek met een taalambassadeur over laaggeletterdheid maakt altijd veel meer indruk dan een artikel of bericht. Voor Pharos zijn jullie onmisbaar voor het maken van begrijpelijke voorlichting in de zorg. Zonder de taalambassadeurs hadden wij bijvoorbeeld geen goede coronavoorlichting gehad. Het mooie is dat zij ook heel eerlijk zijn tijdens het testen. Daar hebben wij echt wat aan. De taalambassadeurs staan altijd klaar om ons te helpen. Na hun hulp worden onze producten altijd beter en geschikt voor veel meer mensen. De samenwerking is heel fijn. Ik leer ook iedere keer weer nieuwe dingen.”

Thea Duijnhoven, adviseur Pharos, expertisecentrum gezondheidsverschillen


Verfrissende vakbondsmentaliteit 

“Van harte gefeliciteerd! De stem van de laaggeletterde mag niet worden gemist in het gesprek over laaggeletterdheid. En dat is niet zo vanzelfsprekend als het klinkt. De Stichting ABC zegt dat niet alleen, maar geeft hieraan ook uitvoering: voor en door laaggeletterden! De vakbondsmentaliteit van Stichting ABC is verfrissend en zeer nodig. We hebben met verschillende taalambassadeurs samengewerkt en de kracht ervaren van hun verhaal. Door externe partijen in te zetten daar waar vrijwilligers het niet alleen kunnen, blijven ze trouw aan zichzelf als vrijwilligersorganisatie. Hopelijk worden jullie ooit overbodig, maar tot die tijd: nog vele goede jaren gewenst!” 

Robine Mens en Puk Witte, adviseurs Sardes, kennisinstituut op het gebied van onderwijs, opvang en opvoeding.


Professionalisering en borging van expertise

‘Onze felicitaties! Stichting ABC zorgt ervoor dat ervaringskennis goed benut kan worden in de praktijk, in de volwasseneducatie en in het beleid. We zien Stichting ABC echt als pioniers met jarenlange ervaring. Zij staan echt voor de doelgroep. Het valt ons op dat zij zich inzetten om het benutten van ervaringskennis naar een hoger niveau te tillen en een professionaliseringsslag te maken. We hopen dat Stichting ABC nog vele jaren actief mag zijn en dat de opgebouwde kennis en expertise meer en meer geborgd en gedeeld wordt.”    

Barbara Panhuijzen en Krista van Mourik, onderzoekers Movisie, kennisinstituut op het gebied van sociale vraagstukken  


Verhalen die blijven aangrijpen 

“Eigenlijk is er maar één organisatie, die als geen ander de verhalen van de mensen kent die op latere leeftijd de uitdaging van het leren zijn aangegaan. Al jaren zet Stichting ABC zich in voor deze mensen. Hierbij gaan de taalambassadeurs zelf aan de slag en is hun verhaal het meest pakkende verhaal, dat ervoor zorgt dat mensen die het lastig vinden om te lezen, schrijven of rekenen dat alsnog gaan leren. Dat is fantastisch! Dat verhaal blijft aangrijpen en van groot belang om te laten zien wat voor een geweldige resultaten mensen bereiken als ze op latere leeftijd gaan leren. Alle mensen van Stichting ABC enorm gefeliciteerd en geniet van jullie mooie waardevolle werk, zoals wij dat ook mogen doen.”

Maurice de Greef, hoogleraar volwasseneneducatie, Unesco Commissie Nederland 



    Warning: Undefined array key -1 in /var/hpwsites/u_twindigital_html/website/html/webroot/sociaalbestekpremium.nl/wp-content/plugins/diziner-core/lib/TwinDigital/Diziner/Core/Post.php on line 955
  • Grip op geld tijdens de coronacrisis (copy)

    Vorige artikel

    Warning: Undefined array key 0 in /var/hpwsites/u_twindigital_html/website/html/webroot/sociaalbestekpremium.nl/wp-content/plugins/diziner-core/lib/TwinDigital/Diziner/Core/Post.php on line 918
  • Grip op geld tijdens de coronacrisis (copy)

    Volgende artikel

Sociaal Bestek is een uitgave van Virtùmedia.

Redactie

Yvet Bommeljé, voorzitter redactie
János Betkó, lid
Nora Kasmi, lid
Codrik van de Wetering, lid
Tea Keijl, eindredacteur
Maaike Gunsing, webredacteur
Email

Klantenservice

Virtumedia
Postbus 595
3700 AN Zeist
+31 (0) 85 040 74 00
Email